Śluby smoleńskie Jakuba Wejhera: Prawdziwa historia powstania Wejherowa

 Czy miasto może powstać z wdzięczności za ocalone życie? W przypadku Wejherowa odpowiedź brzmi: tak. Choć historia Jakuba Wejhera często bywa traktowana jako lokalna legenda, monografia „Historia Wejherowa” pod redakcją prof. Borzyszkowskiego rzuca na te wydarzenia konkretne, historyczne światło. Oto jak w 1634 roku, pod murami odległej Białej, rozstrzygnęły się losy naszej małej ojczyzny.

Dramat pod Białą: Chwila, która zmieniła wszystko

Jest rok 1634. Trwa wojna polsko-rosyjska, znana jako wyprawa smoleńska. Jakub Wejher, młody i ambitny magnat, dowodzi oddziałami w trakcie oblężenia miejscowości Biała. Podczas zaciętych walk dochodzi do katastrofy – wybuch podkopu lub zawalenie się murów sprawia, że Wejher zostaje zasypany.

Jak podają źródła historyczne analizowane przez Borzyszkowskiego, to właśnie w tej granicznej sytuacji, walcząc o oddech, Jakub składa uroczysty ślub: jeśli przeżyje, wybuduje na pamiątkę kościół i założy osadę zakonną.

Od obietnicy do lokacji miasta (1643–1650)

Jakub Wejher słowa dotrzymał, ale proces ten nie był dziełem przypadku, lecz precyzyjnie zaplanowaną akcją kolonizacyjną. Według ustaleń historyków zawartych w monografii, kluczowe daty to:

1. 1643 rok: Rozpoczęcie budowy pierwszego kościoła pw. Świętej Trójcy. To wtedy oficjalnie narodziła się osada zwana pierwotnie Wejherowską Pobożnością (Weiherfrei).

2. 1650 rok: To najważniejszy moment dla statusu miasta. Król Jan Kazimierz nadaje Wejherowu przywilej lokacyjny na prawie chełmińskim.

Co to oznaczało w praktyce? Miasto zyskało herb (widniejący do dziś biały krzyż maltański na niebieskim polu z różą), prawo do jarmarków oraz własne sądownictwo.

Dlaczego Jakub Wejher wybrał właśnie to miejsce?

Borzyszkowski w swojej książce podkreśla, że lokalizacja Wejherowa nie była jedynie wynikiem sentymentu. Magnat wykazał się ogromnym zmysłem strategicznym:

• Dolina rzeki Redy: Zapewniała dostęp do wody i możliwość budowy młynów.

• Szlaki handlowe: Miasto stanęło na drodze łączącej Gdańsk z Lęborkiem i Słupskiem.

• Centrum kontrreformacji: Wejherowo miało być silnym ośrodkiem katolickim na Pomorzu, co potwierdziło sprowadzenie ojców Reformatów.

Ciekawostka, której nie znajdziesz w przewodnikach

W monografii z 1998 roku badacze zwracają uwagę na fakt, że Wejherowo było jedynym w ówczesnych Prusach Królewskich miastem prywatnym, które uzyskało tak szerokie przywileje królewskie. Jakub Wejher nie tylko stworzył miasto, on stworzył unikalny „enklawę” nowoczesności i wiary w sercu Kaszub.