II Wojna Światowa w Wejherowie

 Okres II wojny światowej w Wejherowie naznaczony był szczególną tragedią, związaną przede wszystkim z niemieckim planem eksterminacji polskiej elity, znanym jako Intelligenzaktion.

 

1. Wkroczenie Niemców i początek terroru

• Data zajęcia: Wejherowo zostało zajęte przez Wehrmacht 9 września 1939 roku, na początku niemieckiej inwazji na Polskę.
• Aneksja: Miasto zostało włączone do Okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie (Reichsgau Danzig-West Prussia).
• Cel eksterminacji: Region ten stał się poligonem wczesnych działań eksterminacyjnych, których celem było całkowite zniszczenie polskiej warstwy przywódczej (Führungsschicht) i elit kulturalnych na Pomorzu. Miało to umożliwić trwałą germanizację regionu.
• Pierwsze represje: Już od pierwszych dni wojny Kaszuby i Pomorze Gdańskie były poddawane terrorowi hitlerowskiemu, a masowe aresztowania objęły miejscową inteligencję i duchowieństwo.

2. Zbrodnia w Piaśnicy – „Kaszubska Golgota”

Najbardziej tragicznym elementem okupacji były masowe egzekucje przeprowadzane w pobliskich lasach piaśnickich.

• Skala zbrodni: Piaśnica jest uznawana za jedno z najwcześniejszych i największych miejsc kaźni ludności polskiej na Pomorzu po KL Stutthof. Historycy szacują, że ofiarą ludobójstwa padło tam od 12 000 do 14 000 osób.
• Ofiary: Wśród zamordowanych byli:
  • Polska inteligencja z Pomorza Gdańskiego: nauczyciele (w tym Liceum Pedagogicznego w Wejherowie), urzędnicy, lekarze, prawnicy i księża katoliccy.
  • Mieszkańcy Gdyni i Wolnego Miasta Gdańska, aresztowani w ramach „akcji oczyszczającej”.
  • Mieszkańcy Wejherowa, w tym burmistrz Teodor Roman Bolduan, starosta Antoni Potocki i wójt Edward Łakomy, którzy zostali aresztowani i zamordowani.
• Siedziba Gestapo: Sztab kierujący akcją ludobójstwa, w tym lokalna placówka Gestapo i sztab powiatowego Selbstchutzu (paramilitarnej formacji składającej się z miejscowych Niemców), mieścił się w zarekwirowanej wilii przy ul. Krokowskiej 6 (obecnie ul. Ofiar Piaśnicy).
• Więzienie w Wejherowie: Dla więźniów politycznych z Pomorza ostatnim etapem przed rozstrzelaniem w Piaśnicy było zazwyczaj więzienie w Wejherowie.

3. Okupanci i kolaboranci

• Sprawcy: Zbrodni dokonywali funkcjonariusze SS, członkowie Einsatzkommando 16 (EK 16) oraz członkowie paramilitarnego Selbstschutzu.
• Rola lokalnych Niemców: Członkowie Selbstschutzu, często wywodzący się z miejscowej mniejszości niemieckiej, aktywnie wspierali terror, wykorzystując znajomość lokalnych stosunków do rozprawy z Polakami. W akcji eksterminacyjnej brał udział m.in. Gustaw Bamberger, okupacyjny wiceburmistrz Wejherowa, który uczestniczył w selekcji więźniów w miejscowym więzieniu.

4. Wyzwolenie i początek powojenny

• Zakończenie wojny: W marcu 1945 roku Wejherowo zostało zajęte przez Armię Czerwoną i zreintegrowane z Polską.
• Pierwszy powojenny burmistrz: Pierwszym burmistrzem po wojnie został Bernard Szczęsny, który wcześniej był członkiem polskiego ruchu oporu, więźniem obozu Stutthof i uciekinierem z marszu śmierci.
• Brak kary dla oprawców: Pomimo zbrodni, niektórzy niemieccy sprawcy nie zostali skazani i zachowali stanowiska publiczne, tak jak Gustaw Bamberger, który po wojnie pełnił funkcję wiceburmistrza Hanoweru w Niemczech Zachodnich.

Pamięć o ofiarach zbrodni jest trwale utrwalona m.in. poprzez Szkołę Podstawową nr 8 im. Martyrologii Piaśnicy w Wejherowie oraz planowaną budowę ścieżki rowerowej wzdłuż ulicy Ofiar Piaśnicy. Obecnie w Wejherowie działa także Muzeum Piaśnickie.